Trống cứ đánh xuôi, kèn vẫn thổi ngược
Có thể nói, trên phương diện lập pháp, chưa bao giờ quyền tự do kinh doanh được pháp luật Việt Nam bảo vệ cao như hiện nay. Theo tinh thần này thì chủ thể được mở rộng cho tổ chức, cá nhân người nước ngoài chứ không còn gói gọn trong công dân Việt Nam. Và quyền tự do kinh doanh này đã được cụ thể hóa trong các luật liên quan.
 |
Luật Đầu tư năm 2014 và năm 2020 tại điều 5 cũng quy định rõ: “Nhà đầu tư có quyền thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trong các ngành, nghề mà luật này không cấm”. Bộ luật Hình sự năm 2015 cũng bỏ tội danh “kinh doanh trái phép”. Chưa kể, để phù hợp với nguyên tắc doanh nghiệp được tự do kinh doanh những ngành nghề pháp luật không cấm, từ ngày 1.7.2015, tức ngày Luật Doanh nghiệp 2014 có hiệu lực, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp không còn mục ngành nghề kinh doanh.
Pháp luật quy định rõ như vậy nhưng trên thực tế quyền tự do kinh doanh này chưa được đội ngũ cán bộ công chức thực thi pháp luật thấu hiểu và thực hiện đúng. Nghị định về đăng ký doanh nghiệp (gồm trước đây là Nghị định 78/2015/NĐ-CP và hiện nay là Nghị định 01/2021/NĐ-CP) đều quy định rõ: “Đối với những ngành, nghề kinh doanh không có trong hệ thống ngành kinh tế Việt Nam và chưa được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật khác thì cơ quan đăng ký kinh doanh xem xét ghi nhận ngành, nghề kinh doanh này vào cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp nếu không thuộc ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh, đồng thời, thông báo cho Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) để bổ sung ngành, nghề kinh doanh mới”.
Tuy nhiên, khi doanh nghiệp đăng ký những ngành nghề ngoài hệ thống ngành nghề kinh tế Việt Nam, vẫn bị cơ quan đăng ký kinh doanh từ chối và yêu cầu điều chỉnh theo đúng mã ngành đã có trong hệ thống ngành, nghề kinh tế của Việt Nam. Việc này gây khó khăn và cản trở gia nhập thị trường của doanh nghiệp .
Đối với vấn đề hình sự hóa quan hệ kinh tế, thực tế không thể phủ nhận là trong rất nhiều trường hợp, khi có sự can dự của cơ quan điều tra thì các tranh chấp trong kinh doanh được giải quyết nhanh hơn so với giải quyết bằng con đường tòa án. Hiệu quả hơn đôi khi không phải vì quan hệ tranh chấp đó có dấu hiệu hình sự mà là vì doanh nghiệp lo ngại một khi cơ quan điều tra vào cuộc thì hoàn toàn có thể “mở rộng” điều tra sang những vấn đề “nhạy cảm” khác của doanh nghiệp. Đứng trước tình huống đó, doanh nghiệp thường chọn giải pháp đáp ứng các yêu cầu mà bên kia đưa ra.
Nhiệm vụ của nhà nước là bảo vệ lợi ích chính đáng của tất cả các thành phần kinh tế. Nhà nước không thể vì lợi ích của thành phần kinh tế này mà hy sinh lợi ích của thành phần kinh tế khác. Do đó, trước hết cần phải khẳng định việc Bộ luật Hình sự năm 2015 đã được sửa đổi vào năm 2017 quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, hay thay thế tội cố ý làm trái các quy định của nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng bằng các tội danh cụ thể trong lĩnh vực quản lý kinh tế và quy định một số tội danh mới liên quan đến lĩnh vực kinh tế... thì đó không phải là hình sự hóa quan hệ kinh tế. Đó chỉ là luật hóa các hành vi nguy hiểm cho xã hội đến mức phải được xem là tội phạm.
Hình sự hóa quan hệ kinh tế, theo tôi là những trường hợp không có dấu hiệu tội phạm nhưng cơ quan điều tra vẫn muốn can dự nhằm đạt mục đích nào đó. Theo tôi, việc này không chỉ gây oan sai, cản trở hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mà có thể làm cho doanh nghiệp phá sản. Một khi doanh nghiệp bị điều tra, nó có thể làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đứt gãy dòng tiền, mất khả năng thanh toán của doanh nghiệp... và dẫn đến phá sản. Cùng với việc phá sản là các hệ lụy xã hội khác, công ăn việc làm bị ảnh hưởng tiêu cực.
P/s: Ý kiến được đăng tải trên báo Người Đô Thị số ra ngày 10 tháng 10 năm 2022:
https://nguoidothi.net.vn/canh-tranh-cong-bang-la-khao-khat-cua-doanh-nhan-36739.html
